Blog
ATEX Nedir? ATEX Sertifikası ve Ex Etiketi Nasıl Okunur?
ATEX, Fransızca ATmosphères EXplosibles (patlayıcı ortamlar) ifadesinin kısaltmasıdır ve patlayıcı gaz, buhar, sis veya toz bulunabilen ortamlarda kullanılacak ekipmanlar ile bu ortamlarda çalışan kişilerin güvenliğine ilişkin Avrupa Birliği kurallarını ifade eder. Türkiye’de de bu kurallar birebir yönetmelik olarak uygulanır. Kısaca: tehlikeli bir bölgede kullanılacak armatür, buton kutusu, priz veya pano gibi her elektrikli ekipmanın ATEX sertifikalı olması gerekir.
ATEX Kapsamındaki İki Yönetmelik
ATEX denildiğinde aslında iki ayrı düzenleme kastedilir. Biri ekipmanı üreten firmayı, diğeri bu ekipmanı kullanan işvereni ilgilendirir.
| Düzenleme | Kimi ilgilendirir? | Ne ister? |
|---|---|---|
| Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB) – R.G. 30.06.2016, sayı 29758 | Üretici / ithalatçı | Ekipmanın tasarımı, test edilmesi, sertifikalandırılması ve Ex işaretlemesi |
| Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik – R.G. 30.04.2013, sayı 28633 | İşveren | Risk değerlendirmesi, tehlikeli bölge (Zone) sınıflandırması ve Patlamadan Korunma Dokümanı |
Yani işveren önce sahasını Zone’lara ayırır, ardından her bölgeye o bölge için sertifikalandırılmış ekipman seçer. Bölge sınıflarını ayrıntılı olarak Zone 0, Zone 1, Zone 2 nedir? rehberimizde anlattık.
ATEX Etiketi (Ex İşaretlemesi) Nasıl Okunur?
ATEX sertifikalı bir ürünün etiketinde, ürünün hangi bölgede ve hangi gazlarla güvenle kullanılabileceğini gösteren standart bir işaret dizisi bulunur. Örnek olarak Starexproof EFPH.A Zone 1 LED projektörün gaz sertifikası şöyledir:
Ex II 2G Ex db IIC T5 Gb
| İşaret | Anlamı | Bu örnekte |
|---|---|---|
| Ex (altıgen içinde) | Patlayıcı ortamda kullanım için özel işaret | ATEX kapsamında ürün |
| II | Ekipman grubu: I = madenler, II = maden dışı yerüstü tesisleri | Endüstriyel tesisler |
| 2G | Kategori (1, 2, 3) ve ortam (G = gaz, D = toz) | Kategori 2, gaz ortamı → Zone 1 ve Zone 2 |
| Ex db | Koruma tipi | db = alev sızdırmaz gövde |
| IIC | Gaz grubu (IIA, IIB, IIC) | En zorlu grup; hidrojen ve asetilen dahil tüm gazlar |
| T5 | Sıcaklık sınıfı (maksimum yüzey sıcaklığı) | Yüzey sıcaklığı en fazla 100 °C |
| Gb | Ekipman koruma seviyesi (EPL) | Yüksek koruma; Zone 1 için uygun |
Toz ortamları için etiket benzer mantıktadır; örneğin Ex II 2D Ex tb IIIC T85°C Db ifadesinde D toz ortamını, tb toz koruma tipini, IIIC iletken tozları ve T85°C maksimum yüzey sıcaklığını gösterir.
Kategori, EPL ve Zone Eşleşmesi
| ATEX kategorisi | EPL (gaz / toz) | Kullanılabileceği bölgeler |
|---|---|---|
| 1G / 1D | Ga / Da | Zone 0, 1, 2 / Zone 20, 21, 22 |
| 2G / 2D | Gb / Db | Zone 1, 2 / Zone 21, 22 |
| 3G / 3D | Gc / Dc | Yalnızca Zone 2 / Zone 22 |
Üst kategorideki bir ekipman alt bölgelerde de kullanılabilir; tersi geçerli değildir. Örneğin Zone 1 için üretilmiş bir armatür Zone 2’de kullanılabilir, ancak Zone 2 armatürü Zone 1’de kullanılamaz.
Gaz Grupları ve Sıcaklık Sınıfları
Gaz grubu
- IIA: propan gibi tutuşması görece zor gazlar
- IIB: etilen gibi daha kolay tutuşan gazlar
- IIC: hidrojen ve asetilen gibi en kolay tutuşan gazlar
IIC sertifikalı bir ekipman IIA ve IIB ortamlarında da kullanılabilir.
Sıcaklık sınıfı
| Sınıf | Maks. yüzey sıcaklığı | Not |
|---|---|---|
| T1 | 450 °C | En yüksek yüzey sıcaklığı |
| T2 | 300 °C | |
| T3 | 200 °C | |
| T4 | 135 °C | Aydınlatmada sık kullanılan sınıf |
| T5 | 100 °C | |
| T6 | 85 °C | En düşük yüzey sıcaklığı |
Seçilen ekipmanın sıcaklık sınıfı, ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığından daha düşük bir yüzey sıcaklığı garanti etmelidir.
ATEX ile IECEx Arasındaki Fark
ATEX, Avrupa Birliği ve Türkiye’de yasal zorunluluktur. IECEx ise IEC 60079 standart serisine dayanan uluslararası bir sertifikasyon sistemidir ve özellikle AB dışındaki projelerde talep edilir. Teknik gereklilikler büyük ölçüde aynı standartlara dayandığı için birçok ürün her iki sertifikaya da sahip olabilir.
ATEX Sertifikalı Ürün Seçerken Kontrol Listesi
- Sahanın Zone sınıflandırma raporuna göre gereken kategori (2G/3G, 2D/3D)
- Ortamdaki gaz veya toza uygun grup (IIA/IIB/IIC, IIIA/IIIB/IIIC)
- Gazın tutuşma sıcaklığına uygun sıcaklık sınıfı (T4, T5, T6)
- Sertifika numarası ve onaylanmış kuruluş bilgisinin etikette ve belgede yer alması
- Kablo girişlerinde yine ATEX sertifikalı rakor ve kör tapa kullanılması
- Dış ortam için uygun IP koruma sınıfı (IP65/IP66)
Starexproof’un exproof aydınlatma armatürleri, kontrol üniteleri, fiş ve prizleri ve terminal kutularının tamamı ATEX sertifikalıdır; her ürün sayfasında gaz ve toz sertifika bilgileri ayrıca yer alır.
Sık Sorulan Sorular
ATEX ne demek?
ATEX, Fransızca ATmosphères EXplosibles (patlayıcı ortamlar) ifadesinin kısaltmasıdır. Patlayıcı ortamlarda kullanılan ekipmanlar ve bu ortamlarda çalışanların güvenliği ile ilgili AB direktiflerini ve Türkiye’deki karşılığı olan yönetmelikleri ifade eder.
ATEX sertifikası zorunlu mu?
Evet. Patlayıcı ortam oluşabilecek ve Zone sınıflandırması yapılmış alanlarda kullanılan elektrikli ve mekanik ekipmanların ATEX’e uygun olması yönetmelik gereği zorunludur.
Ex II 2G ne anlama gelir?
II, ekipmanın maden dışı yerüstü tesisleri için olduğunu; 2 kategoriyi, G ise gaz ortamını gösterir. II 2G ekipmanlar Zone 1 ve Zone 2 bölgelerinde kullanılabilir.
IIC sertifikalı ürün IIB ortamında kullanılabilir mi?
Evet. IIC en zorlu gaz grubudur; IIC sertifikalı ekipman IIA ve IIB gaz ortamlarında da güvenle kullanılabilir. Tersi geçerli değildir.
Patlamadan Korunma Dokümanı nedir?
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında işverenin hazırlaması gereken; patlama risklerini, Zone sınıflandırmasını ve alınan önlemleri içeren dokümandır.
Projeniz için doğru sertifikalı ekipmanı seçmek için bizimle iletişime geçebilir ya da e-kataloğumuzu inceleyebilirsiniz.